Codzienny hałas większości z nas nie przeszkadza. Ale co, jeśli zwykłe dźwięki, takie jak brzęk sztućców, dzwonek rowerowy czy nawet czyjś głos, wydają się bolesne lub nie do zniesienia? Może to wskazywać na nadwrażliwość słuchową, czyli hiperakuzję. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest to schorzenie, jakie są jego objawy i co można zrobić, by sobie z nim radzić.
Czym jest hiperakuzja?
Hiperakuzja to schorzenie, które sprawia, że słuch staje się wyjątkowo wrażliwy na codzienne dźwięki otoczenia. Hałasy, które dla innych brzmią zupełnie normalnie, osobie z hiperakuzją mogą wydawać się ostre, bolesne lub przytłaczające. Schorzenie to jest również znane jako nadwrażliwość na hałas lub nadwrażliwość słuchowa.
Ważne, by nie mylić hiperakuzji z dobrym słuchem. Osoby z tym schorzeniem często nie słyszą lepiej; po prostu odbierają dźwięki jako zbyt intensywne. Może to mieć ogromny wpływ na ich życie społeczne i emocjonalne.
Objawy hiperakuzji
Objawy hiperakuzji mogą się różnić w zależności od osoby, ale do najczęstszych należą:
- Ból wywołany zwykłymi dźwiękami (np. głosami, brzękiem sztućców, ruchem ulicznym).
- Napięcie lub stres w kontakcie z hałasem.
- Unikanie sytuacji towarzyskich z powodu hałasu.
- Zmęczenie lub rozdrażnienie po przebywaniu w zatłoczonym albo hałaśliwym miejscu.
- Reakcje fizyczne, takie jak bóle głowy lub kołatanie serca, wywołane przez określone dźwięki.
Hiperakuzji czasami towarzyszą szumy uszne, ale nie zawsze tak jest.
Jakie są przyczyny hiperakuzji?
Nie ma jednej, jasno określonej przyczyny hiperakuzji. Często rozwija się ona wskutek połączenia różnych czynników. Do znanych przyczyn należą:
Uszkodzenie słuchu
Spowodowane na przykład głośnymi dźwiękami, wybuchami lub długotrwałym narażeniem na hałas.
Zaburzenia neurologiczne
Takie jak borelioza, porażenie Bella lub stwardnienie rozsiane.
Uraz głowy lub szyi
Wstrząśnienie mózgu lub uraz typu smagnięcia biczem mogą wpływać na sposób, w jaki mózg przetwarza dźwięki.
Stres i wypalenie
Długotrwały stres może zwiększyć wrażliwość mózgu na bodźce, w tym na dźwięki.
Leki lub operacja ucha
Niektóre leki lub zabiegi chirurgiczne mogą wpływać na słuch.
Hiperakuzja a stres: jaki jest między nimi związek?
Stres i hiperakuzja często wzajemnie na siebie oddziałują. Przewlekły stres może zwiększyć wrażliwość na dźwięki. Jednocześnie nadwrażliwość na dźwięki może powodować stres, ponieważ znacząco wpływa na codzienne życie. Osoby z hiperakuzją często unikają zatłoczonych miejsc, spotkań towarzyskich, a nawet miejsca pracy. Może to prowadzić do izolacji oraz jeszcze większego obciążenia psychicznego i emocjonalnego.
Dlatego oprócz zadbania o słuch warto również zatroszczyć się o zdrowie psychiczne. Techniki relaksacyjne, wsparcie psychologiczne, na przykład terapia, oraz równowaga między odpoczynkiem a aktywnością mogą naprawdę pomóc. Wybierz rozwiązanie, które najbardziej Ci odpowiada.
Hiperakuzja u osób z autyzmem
Skrajna wrażliwość na hałas jest szczególnie częsta u osób w spektrum autyzmu. Dźwięki mogą być przez nie odbierane jako bardziej intensywne, co może prowadzić do paniki, przeciążenia sensorycznego lub unikania określonych miejsc i sytuacji. Wynika to częściowo z różnic w sposobie, w jaki ich mózg przetwarza informacje.
Ważne, by traktować nadwrażliwość na dźwięki u dzieci i dorosłych z autyzmem poważnie oraz uwzględniać ich potrzeby sensoryczne. Pomocne mogą być takie rozwiązania jak nauszniki wyciszające lub miękkie zatyczki do uszu ułatwiające koncentrację, a także tworzenie cichych i przewidywalnych warunków.
Co można zrobić w przypadku hiperakuzji?
Hiperakuzja może być bardzo uciążliwa, ale na szczęście istnieją sposoby, by sobie z nią radzić:
Terapia dźwiękiem
Audiolog może pomóc Ci przejść program stopniowego przyzwyczajania słuchu do dźwięków.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
Pomaga zmienić sposób reagowania na lęk lub negatywne myśli związane z dźwiękami.
Radzenie sobie ze stresem
Relaksacja, uważność i ćwiczenia oddechowe mogą zmniejszyć przeciążenie sensoryczne. Wybierz rozwiązanie, które najbardziej Ci odpowiada.
Zmiany w otoczeniu
Rozważ wyciszenie pomieszczeń, robienie przerw w cichym miejscu oraz unikanie głośnych lub nagłych dźwięków.
Czy zatyczki do uszu mogą pomóc przy hiperakuzji?
Zatyczki do uszu mogą przynieść ulgę w przypadku nadwrażliwości na dźwięki, zwłaszcza w otoczeniu pełnym bodźców. Ważne jednak, by używać ich ostrożnie. Zbyt częste korzystanie z zatyczek może w rzeczywistości jeszcze bardziej zwiększyć wrażliwość słuchu, ponieważ uszy przyzwyczajają się do ograniczonej liczby dźwięków.
Specjalne zatyczki z filtrami, takie jak Alpine Silence, to dobry kompromis. Ściszają dźwięki, ale nie tłumią ich całkowicie, dzięki czemu chronią słuch, a jednocześnie pozwalają zachować świadomość otoczenia.
Najczęściej zadawane pytania o hiperakuzję
Czy hiperakuzja to to samo co szumy uszne?
Nie. Chociaż te dolegliwości często występują jednocześnie, są różnymi schorzeniami. Przy szumach usznych słyszysz dźwięki, których nie ma (takie jak dzwonienie lub brzęczenie), natomiast przy hiperakuzji rzeczywiste dźwięki wydają się nieznośnie głośne.
Czy hiperakuzja może ustąpić?
W niektórych przypadkach hiperakuzja ustępuje po leczeniu, a czasem znika samoistnie. U innych osób ma charakter przewlekły. Stopień poprawy zależy od przyczyny, zastosowanego leczenia i indywidualnej sytuacji.
Czy istnieją metody leczenia hiperakuzji?
Tak. Chociaż nie ma szybkiego rozwiązania, istnieją metody, które mogą pomóc. Należą do nich terapie audiologiczne, wsparcie psychologiczne i stosowanie ochronników słuchu. Często najlepiej sprawdza się połączenie różnych metod.
